Search

 

 

 Tin Tuc News
Article List

Tổ chức cứu chữa ngoại khoa cho thương binh trong chiến tranh hiện nay


 QĐND - Thứ Hai, 17/06/2013, 16:15 (GMT+7)

Năm 2000, sau khi ban hành “Chỉ dẫn về ngoại khoa dã chiến”, công tác cứu chữa, vận chuyển thương binh (TB) trong lực lượng vũ trang Liên bang Nga đã có nhiều thay đổi. Tổ chức, trang bị kỹ thuật, cơ số cho các cơ sở phân đội quân y (QY) đã được cải tiến. Trong các cuộc xung đột vũ trang thập niên đầu thế kỷ XXI, đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm, đã thay đổi nhiều quy định cứu chữa theo tuyến trong thời bình, đã áp dụng nhiều tiến bộ kỹ thuật điều trị tổn thương ngoại khoa. Quá trình toàn cầu hóa, tiêu chuẩn hóa trong cứu chữa ngoại khoa ngày càng phát triển.

1. Các tuyến cứu chữa, vận chuyển và các thể loại cứu chữa hiện nay:

Trong thời bình, cứu chữa ngoại khoa tại các cơ sở, phân đội QY được thực hiện theo Luật Bảo vệ sức khỏe và tiêu chuẩn của Bộ Y tế. Trong xung đột vũ trang, cứu chữa ngoại khoa được tổ chức theo tuyến theo “Chỉ dẫn về ngoại khoa dã chiến” khác hẳn những quy định trong thời bình.

Từ trận địa, TB được vận chuyển về các phân đội và cơ sở QY và được cứu chữa theo những thể loại sau:

- Cấp cứu đầu tiên: những biện pháp đầu tiên nhằm khắc phục tạm thời những hậu quả tổn thương đe dọa tính mạng TB và dự phòng biến chứng nặng cho TB.

- Bổ sung cấp cứu (trước khi có bác sĩ): khắc phục các khuyết điểm và bổ sung cấp cứu đầu tiên, duy trì chức năng sống quan trọng, chuẩn bị vận chuyển TB về tuyến sau.

- Cứu chữa bước đầu do bác sĩ: gồm những biện pháp (sau khi chẩn đoán bước đầu và phân loại TB) nhằm khắc phục tạm thời hậu quả đe dọa tính mạng TB, dự phòng biến chứng nặng, duy trì chức năng sống quan trọng và chuẩn bị cho những TB cần vận chuyển về tuyến sau.

- Cứu chữa chất lượng: các biện pháp ngoại khoa và hồi sức nhằm khắc phục tạm thời hoặc triệt để hậu quả đe dọa tính mạng TB, dự phòng biến chứng nặng, duy trì chức năng sống quan trọng và chuẩn bị cho các TB cần vận chuyển theo chỉ định về tuyến sau.

- Cứu chữa chuyên khoa: các biện pháp chẩn đoán, ngoại khoa, hồi sức triệt để, áp dụng những phương pháp cứu chữa và phương tiện chuyên khoa.

- Hồi sức: các biện pháp tổ chức, điều trị, tâm lý y học nhằm nhanh chóng hồi phục khả năng chiến đấu cho TB.

2. Cứu chữa tại trận địa, điểm tập trung TB, trạm QY đại đội và tiểu đoàn (tuyến 1):

Cấp cứu đầu tiên (tự cứu, cứu lẫn nhau, cứu thương kiêm nhiệm) được tiến hành trong phạm vi 10 phút sau khi bị thương để cứu sống TB nặng còn chảy máu ngoài, ngạt thở bằng các biện pháp sau:

- Đưa TB ra khỏi khu vực chiến đấu.

- Tạm thời cầm chảy máu từ vết thương: garô (nếu chảy máu nhiều ở động mạch), băng ép (nếu chảy máu vừa ở động mạch, tĩnh mạch, mao mạch), sử dụng bột cầm máu Hémostop trong túi cấp cứu cá nhân (nếu chảy máu nhiều ở gốc chi, thân mình).

- Chữa ngạt thở: mở miệng, lau miệng, hầu, đặt TB nằm nghiêng, nằm sấp.

- Tràn khí phế mạc mở: băng kín vết thương ngực bằng lớp trong miếng phủ nhựa trong băng cá nhân.

- Băng vết thương, băng vết bỏng bằng gạc Lioxazin trong túi cấp cứu cá nhân.

- Cố định để vận chuyển bằng phương tiện có sẵn tại chỗ đối với gãy xương chi, khớp, tổn thương mạch máu lớn, hội chứng vùi lấp, vết thương phần mềm lớn.

- Tiêm bắp giảm đau bằng thuốc giảm đau trong túi cấp cứu cá nhân.

- Phòng nhiễm trùng bằng thuốc kháng sinh trong túi cấp cứu cá nhân.

Biện pháp bổ sung cấp cứu (do y tá đại đội, y sĩ trạm QY tiểu đoàn thực hiện):

- Kiểm tra garô, băng, nẹp.

- Truyền tĩnh mạch dịch thay plasma cho TB mất nhiều máu, nếu mất máu nặng thì truyền dịch trong xương bằng kim riêng.

- Chữa ngạt thở: thông đường hô hấp trên bằng ống thở.

- Vết thương ngực, khó thở cấp: cho thở oxy, đặt TB nửa nằm nửa ngồi.

- Tiêm bổ sung thuốc giảm đau.

- Sưởi ấm cho TB, chống khát (trừ vết thương bụng).

Bác sĩ chỉ huy trung đội QY tiểu đoàn khi triển khai trạm QY tiến hành phân loại TB và cứu chữa bước đầu cho TB nặng (đe dọa tính mạng), số TB còn lại được bổ sung cấp cứu.

Biện pháp cứu chữa bước đầu do bác sĩ cho TB nặng tại trạm QY tiểu đoàn:

- Cầm chảy máu ngoài tạm thời bằng băng ép vết thương, bột cầm máu Hémostop, đặt garô.

- Chữa ngạt bằng 3 cách (ngửa đầu ra sau, đưa hàm dưới ra trước, mở miệng), lau ổ miệng, hầu, đặt ống thở, mở khí quản qua dây chằng nhẫn giáp, đặt canula qua vết thương hầu, khí quản.

- Tràn khí phế mạc kín: chọc kim Dufo.

- Tràn khí phế mạc mở: băng kín.

- Chữa sốc cho TB mất máu nhiều: thở oxy, truyền dịch thành dòng thay plasma, băng vùng chậu khi gãy xương chậu không ổn định, cố định vận chuyển bằng nẹp trong cơ số trang bị, tiêm thuốc giảm đau.

- Dự phòng nhiễm khuẩn: tiêm bắp Cefazolin 1g, tiêm dưới da 1ml Anatoxin phòng uốn ván.

Nếu có điều kiện thì vận chuyển TB nặng bằng trực thăng từ điểm tập trung hoặc trạm QY tiểu đoàn về bệnh viện đa khoa QY. Nếu không có điều kiện thì vận chuyển TB bằng đường bộ về đại đội QY lữ đoàn hoặc đội QY đặc nhiệm.

3. Cứu chữa tại đại đội QY lữ đoàn, đội QY đặc nhiệm (tuyến 2):

Tại các đơn vị trên, tiến hành cứu chữa bước đầu do bác sĩ và tùy theo tình huống chiến thuật, QY tiến hành cứu chữa ngoại khoa chất lượng. Trong phạm vi 1 giờ sau khi bị thương là thời gian tối ưu để cứu chữa bước đầu do bác sĩ, bảo đảm tốt nhất để chuẩn bị vận chuyển và duy trì chức năng sống quan trọng của TB trước khi tiến hành phẫu thuật.

Biện pháp cứu chữa bước đầu do bác sĩ, tương ứng với tiêu chuẩn quốc tế “Advanced Trauma Life Support”:

- Cầm chảy máu ngoài tạm thời: thắt mạch máu tại vết thương, băng ép nhồi gạc vào vết thương, sử dụng bột cầm máu Hémostop, nếu không có hiệu quả thì đặt garô.

- Kiểm tra garô đặt không có chỉ định, nếu chảy máu lại thì cầm máu bằng thắt mạch máu tại vết thương hoặc nhồi gạc (đặt sẵn garô chưa buộc tạm thời tại gốc chi), khi cần thiết đặt lại garô lần thứ hai.

- Mất máu cấp: truyền tĩnh mạch dịch thay plasma, tiếp tục truyền trong khi vận chuyển nếu huyết động không ổn định.

- Chữa ngạt: bổ sung các biện pháp nêu trên, lau hút dịch khí-phế quản, đặt ống nội khí quản, mở khí quản qua dây chằng nhẫn giáp.

- Chữa thiểu năng hô hấp cấp: thở oxy, phong bế cạnh cột sống khi gãy nhiều xương sườn.

- Tràn khí phế mạc kín: dẫn lưu ổ phế mạc ở khoảng liên sườn II theo đường giữa đòn bằng dụng cụ chuyên môn.

- Tràn khí phế mạc mở: băng kín vết thương ngực mở.

- Phong bế bằng thuốc tê ổ gãy khi gãy xương chi; trường hợp có tổn thương khớp, mạch máu thần kinh, vết thương phần mềm rộng thì cố định vận chuyển bằng dụng cụ trong cơ số.

- Phong bế và băng vùng chậu để phòng sốc trong trường hợp gãy xương chậu không ổn định.

- Thông bàng quang nếu bị ứ nước tiểu, nếu tổn thương niệu đạo thì chọc dẫn lưu bàng quang trên xương mu.

- Phong bế trên garô, cắt đoạn chi lủng lẳng, hoại tử, cố định vận chuyển.

- Tháo băng, khử độc hoặc khử phóng xạ da, vết thương, rửa thuốc sát trùng, băng vô trùng vết thương nhiễm độc, nhiễm phóng xạ, nhiễm bẩn do đất.

- Tiêm bắp kháng sinh (Cefazolin 1g) mỗi 8 giờ.

- Tiêm dưới da Anatoxin phòng uốn ván (mỗi lần 1 ml).

- Tiêm bắp thuốc giảm đau.

TB đến đại đội QY hoặc đội QY đặc nhiệm được phân thành TB đi bộ (chuyển đến bộ phận phân loại TB nhẹ) và TB cáng. TB cáng được phân thành 3 loại:

- TB cần phẫu thuật tối khẩn cấp (không trì hoãn) cần cứu sống trong phạm vi 2 giờ sau khi bị thương.

- TB cần phẫu thuật khẩn cấp nhằm dự phòng biến chứng trong phạm vi 4 giờ sau khi bị thương.

- TB được phẫu thuật trì hoãn trong những ngày đầu sau khi bị thương nhờ có kháng sinh dự phòng.

Sau khi được cứu chữa bước đầu do bác sĩ, số TB trên được vận chuyển về bệnh viện đa khoa trong phạm vi thời gian tối ưu. Trong trường hợp không thể vận chuyển kịp thời, số TB cần phẫu thuật tối khẩn cấp và khi cần thiết thì cả số TB cần phẫu thuật khẩn cấp cần được cứu chữa chất lượng. Trường hợp này đại đội QY lữ đoàn được bổ sung các tổ QY tăng cường.

Trong trường hợp TB về nhiều, vượt khả năng của đại đội QY, cần phân thêm loại TB rất nặng cần điều trị triệu chứng. Đó là những trường hợp bị thương do đạn xuyên ngang sọ não, TB bị hôn mê sâu kèm theo nhiều vết thương phối hợp nặng, thở khó, huyết động không ổn đinh, TB bị bỏng nặng hơn 60% diện tích cơ thể...

4 loại TB trên tương ứng với phân loại quốc tế: T1 (immédiate), T2 (urgent), T3 (delayed), T4 (expectant).

Biện pháp cứu chữa chất lượng đối với TB cần phẫu thuật tối khẩn cấp (không trì hoãn):

Đó là những phẫu thuật nhằm khắc phục những rối loạn chức năng sống của TB, được thực hiện đồng thời với các biện pháp chống sốc. Một phần trong số phẫu thuật này có thể thu hẹp phạm vi thành giai đoạn đầu của chiến thuật “điều trị phẫu thuật nhiều giai đoạn” (damage control surgery).

Sau đây là những phẫu thuật thu hẹp:

- Mở khí quản qua dây chằng nhẫn giáp, mở khí quản không điển hình qua vết thương hầu trong trường hợp ngạt thở cấp do vết thương vùng hàm mặt cổ.

- Cầm chảy máu ngoài: thắt mạch máu hoặc nhồi gạc, nối mạch nhân tạo tạm thời khi có tổn thương động mạch lớn ở chi, động mạch cảnh chung, động mạch cảnh trong.

- Cầm máu còn chảy trong ổ phế mạc: mở lồng ngực, thắt mạch tổn thương, cắt phổi không điển hình.

- Tổn thương thực quản: khâu nối hai đầu, dẫn lưu ổ phế mạc, đóng thành ngực bằng khâu rời một lớp.

- Cầm máu còn chảy trong ổ bụng: mở ổ bụng thắt mạch tổn thương, cắt hoặc nhồi gạc tạng đặc bị tổn thương, khâu kín vết thương tạng rỗng một lớp, dẫn lưu ổ bụng, đóng thành bụng bằng khâu da một lớp hoặc tạo lỗ thông.

- Cố định bằng đinh cố định ngoài đối với gãy xương chậu không ổn định, gãy xương dài ở chi, nối mạch nhân tạo tạm thời.

- Thắt mạch máu mỏm cụt hoặc cắt đoạn chi bị hủy hoại chảy máu.

Biện pháp cứu chữa chất lượng đối với TB cần phẫu thuật khẩn cấp:

Trong trường hợp công tác vận chuyển TB bị trì hoãn quá 4 giờ, phạm vi cứu chữa tại đại đội QY lữ đoàn và đội QY đặc nhiệm được mở rộng đối với TB cần phẫu thuật khẩn cấp nhằm loại trừ nguy cơ biến chứng nguy hiểm (trước đó TB đã được điều trị chống sốc). Một phần các phẫu thuật khẩn cấp có thể thu hẹp, gồm:

- Tạm thời nối mạch khi có tổn thương động mạch chi gây thiếu máu mất bù (máu đã ngừng chảy).

- Mở ổ bụng khi có tổn thương kín không còn chảy máu.

- Chọc dẫn lưu bàng quang ứ nước tiểu do tổn thương niệu đạo.

- Thông niệu đạo khi có tổn thương bàng quang ngoài ổ phúc mạc.

- Tạo hậu môn nhân tạo tại đại tràng Sigma khi có tổn thương trực tràng ngoài ổ phúc mạc.

- Rạch cân, cố định vận chuyển bằng đinh cố định ngoài khi có tổn thương xương, phần mềm rộng ở chi.

Nhờ áp dụng những tiến bộ kỹ thuật hiện đại ở tuyến trước, phần lớn TB được cứu sống sau khi rời trận địa. Từ đại đội QY lữ đoàn, TB được vận chuyển về bệnh viện đa khoa QY.

4. Cứu chữa tại bệnh viện đa khoa QY (tuyến 3):

Bệnh viện đa khoa QY được thành lập trên cơ sở các đội QY đặc nhiệm hoặc bệnh viện khu vực đồn trú được bổ sung bởi các tổ QY tăng cường của tuyến trên cùng với trang thiết bị.

Trong các cuộc xung đột vũ trang hiện nay, công tác cứu chữa chuyên khoa được tổ chức theo thê đội với mục đích tiếp cận TB. Nhiệm vụ chủ yếu của bệnh viện đa khoa QY là tiếp cận tối đa khu vực chiến đấu, cứu sống TB, dự phòng biến chứng nặng bằng các phương pháp chẩn đoán, phẫu thuật, điều trị tích cực kịp thời, triệt để được thực hiện bởi các chuyên viên đa chấn thương với trang bị chuyên khoa hiện đại. Để cứu sống TB trong tình trạng rất nặng, mất máu nhiều, áp dụng chiến thuật phẫu thuật nhiều giai đoạn hoặc tiếp tục những phẫu thuật đã được thực hiện ở tuyến trước.

Điều kiện cần để bệnh viện đa khoa QY hoạt động hiệu quả: có bãi đỗ trực thăng để tiếp nhận TB, bố trí nơi gần sân bay để vận chuyển TB về tuyến sau, có trang bị chuyên khoa như siêu âm, X quang, chụp cắt lớp vi tính (lý tưởng), máy thở, xét nghiệm nhanh, phương tiện điều trị tích cực (máu, khí y học, thuốc). Sau 2-3 ngày, nếu tình trạng TB ổn định thì vận chuyển đường không về cơ sở điều trị hậu phương.

5. Cứu chữa tại các phân viện, bệnh viện quân khu (tuyến 4), tại các bệnh viện đầu ngành, bệnh viện Trung ương, Học viện QY (tuyến 5):

Các cơ sở điều trị hậu phương thực hiện cứu chữa chuyên khoa, kỹ thuật cao, điều trị biến chứng, phục hồi hình thể và chức năng bộ phận tổn thương. ở các tuyến này, tỉ lệ TB cần phẫu thuật tối khẩn cấp, khẩn cấp, trì hoãn giảm. Phần lớn TB được phẫu thuật theo kế hoạch và chỉ định kỳ hai.

Tóm lại, để đạt hiệu quả trong công tác cứu chữa TB, cần có tổ chức chỉ huy thống nhất trong phạm vi một hướng vận chuyển và cả trong phạm vi hoạt động của cụm quân. Một trong những nhiệm vụ chủ yếu là xác định phương án cứu chữa theo tuyến tối ưu căn cứ vào tình huống cụ thể về chiến thuật, QY. Đặc điểm hệ thống tuyến cứu chữa hiện nay là: giảm tuyến QY, thay đổi thể loại cứu chữa, phân loại TB chính xác tùy theo tổn thương và tình trạng TB, tăng cường QY tuyến trước tiếp cận cứu chữa TB, tăng cường cứu chữa chuyên khoa, áp dụng chiến thuật “cứu chữa ngoại khoa nhiều giai đoạn”.

GS. Xamôkhơvalôp I.M - Tạp chí Y học Quân sự Liên bang Nga, 12/2012

Lược dịch: PGS. Trịnh Văn Luận




 TinTucMoi
Category
 
 Liên kết
 Tác giả - Tác phẩm

ArticleCategory
Skip Navigation Links.
 Số lượng người truy cập  

 

Copyright 2010 by Quân Dân Y. Được phát triển bởi Việt Khoa