Search

 

 

 Tin Tuc News
Article List

Từ Lịch sử Quân y, nghĩ về xây dựng phát triển ngành trong thời kỳ đổi mới và hội nhập


QĐND - Thứ Năm, 08/03/2012, 9:19 (GMT+7)

1. Biên soạn lịch sử ngành Quân y là một quá trình, do nhiều thế hệ thực hiện, ngày càng hoàn thiện về nhận thức và phương pháp, đã đạt kết quả mong đợi.

Từ sau kháng chiến chống Pháp 1954, lãnh đạo và chỉ huy Cục Quân y đã quan tâm đến việc tổng kết chiến tranh, biên soạn lịch sử quân y. Từ thập kỷ 50 và mấy thập kỷ tiếp theo của thế kỷ XX, với điều kiện riêng của một ngành cần vụ khiêm tốn, chưa bao giờ có được một tổ chức chuyên tâm nghiên cứu biên soạn lịch sử (có biên chế và ngân sách) là điều cần thiết phải có cho công việc khoa học nghiêm túc và khắt khe như khoa học lịch sử. Mặc dù những hạn chế đó, nhiều thế hệ quân y đã nhắc nhở nhau: dù khó khăn đến mấy cũng phải có một cuốn lịch sử quân y xứng đáng. Mong mỏi và động lực đó đã thôi thúc nhiều đồng chí, nhiều thế hệ, nhiều đơn vị quân y biên soạn lịch sử dưới nhiều dạng thức: lược thuật, lược sử, bút ký kinh nghiệm, hồi ký, lịch sử biên niên…, nhờ vậy đã tích lũy được không ít tư liệu quý báu với hàng trăm trang bản thảo.

Trước hết phải kể đến những tài liệu viết từ những thập kỷ 50 của quân y chiến trường Nam bộ, của quân y Liên khu 5, của cơ quan Cục Quân y… và một số đồng chí khác thực hiện. Về hồi ký đã có nhiều đồng chí cán bộ lão thành viết về những hoạt động đáng ghi nhớ trong đời hoạt động của mình. Tất cả những tài liệu đó đều có nét chung là chân thật, khách quan, tắm mình trong thực tiễn của không gian và thời gian đương đại, là những tài liệu vô giá cho những người biên soạn công trình sau này. Từ cuốn Ba mươi năm phục vụ và xây dựng của Quân y Quân đội nhân dân Việt Nam xuất bản tháng 3-1976 đánh dấu bước khởi động biên soạn lịch sử đến công trình Lịch sử Quân y Quân đội nhân dân Việt Nam gồm 4 tập với gần 2300 trang khổ A4, hàng trăm ảnh chân dung nhân vật và sự kiện, đã lần lượt được nghiệm thu, xuất bản, lưu chiểu, phát hành theo chế độ, là một thời gian dài tròn 40 năm làm việc nghiêm túc theo một ý tưởng và một phương pháp nhất quán. Năm 1989, Bộ Y tế chủ trương biên soạn Lịch sử Y tế Việt Nam. Hiệu ứng tốt đẹp của cuốn Lịch sử Quân y Quân đội nhân dân Việt Nam tập I đã đưa chủ biên công trình khoa học này tham gia Ban Tư vấn biên soạn Lịch sử Y tế Việt Nam cùng với 3 nhà khoa học lịch sử chuyên nghiệp trong và ngoài quân đội, hợp tác với cơ quan có trách nhiệm biên soạn công trình lịch sử của ngành Y tế Việt Nam. Việc hợp tác này chẳng những có ích trong giao lưu học thuật mà còn rất cần thiết mở rộng, củng cố nhận thức luận và phương pháp luận cho các tập lịch sử quân y tiếp theo, khẳng định sự lựa chọn đúng đắn về phương pháp thể hiện hình thức và biểu đạt nội dung. Ngày 1-9-2000, Chủ tịch nước đã ký quyết định tặng Giải thưởng Nhà nước cho cụm công trình Bảo đảm quân y Quân đội nhân dân Việt Nam trong chiến tranh cứu nước và giữ nước, trong đó 3 tập Lịch sử Quân y Quân đội nhân dân Việt Nam 1945-1975( ) được coi là công trình khoa học hàng đầu trong cụm công trình này (biên bản của Hội đồng khoa học chuyên ngành y học quân sự Bộ Quốc phòng được thành lập theo Quyết định số 1084/QĐ-BQP ngày 21-7-1999 họp ngày 30-12-1999). Năm 2001, Tạp chí Y học Quân sự số 2, nhân kỷ niệm 55 năm ngày truyền thống ngành Quân y đã trân trọng giới thiệu: “… Lịch sử Quân y Quân đội nhân dân Việt Nam thật sự là bộ lịch sử tổ chức quân sự gắn liền với lịch sử y học quân sự Việt Nam thời kỳ đương đại mang tính phổ quát của y học quân sự thế giới với tính đặc thù của y học quân sự Việt Nam, mà nổi bật nhất là nghệ thuật bảo đảm quân y theo cách đánh của nghệ thuật và khoa học quân sự Việt Nam do Đảng lãnh đạo, góp một lời giải khách quan cho những ai ở phía bên kia chưa tìm được lời đáp cho câu hỏi mang tính thời đại “Vì sao Việt Nam thắng Mỹ qua cuộc chiến lịch sử trong gần nửa phần cuối thế kỷ XX?”. Qua kiểm nghiệm của thời gian và bạn đọc, bộ sách được nhìn nhận là một công trình khoa học nghiêm túc, phong phú, đồ sộ cả về hình thức và nội dung, là một tập đại thành mang tính bách khoa về y học quân sự giúp cho người đọc, người nghiên cứu nhiều chất liệu quan trọng về quá trình phát sinh và phát triển, cống hiến và hạn chế của ngành Quân y trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, ghi nhận công lao to lớn của nhân dân, của Đảng, của ngành Y tế đối với ngành Quân y”…

Năm 2000, Cục Quân y tổ chức việc biên soạn Lịch sử Quân y Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn 1975-2000 (tập IV) nhằm gói trọn 55 năm phục vụ và xây dựng trước khi bước sang thiên niên kỷ thứ 3. Công trình này đã hoàn thành theo tiến độ và tháng 4-2006 đã ra mắt bạn đọc. Hiệu ứng tích cực của các bộ Lịch sử Y tế Việt Nam và Lịch sử Quân y Quân đội nhân dân Việt Nam là tiền đề để liên Bộ Y tế - Quốc phòng hợp tác biên soạn và phát hành vào quý IV năm 2006 cuốn Lịch sử kết hợp quân - dân y Việt Nam 1945-2000 do giáo sư tiến sĩ Nguyễn Duy Tuân chủ biên cùng nhóm tác giả đã tham gia hai bộ lịch sử trên đây. Lịch sử kết hợp quân - dân y Việt Nam 1945-2000 đã được trao Giải thưởng Sách hay của Hội xuất bản Việt Nam.

Các tập Lịch sử Quân y, Y tế, kết hợp quân - dân y đã được xuất bản

Ngoài các công trình lịch sử cấp ngành, nhiều đơn vị đã biên soạn và xuất bản hơn 20 đầu sách lịch sử, đặc biệt là lịch sử của những đơn vị lớn như Học viện Quân y, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện 175, Bệnh viện 354, Trường Trung cấp Quân y 1…, cùng với lịch sử y tế các tỉnh Nghệ An, Bắc Giang… làm cho diện mạo biên soạn lịch sử y tế quân, dân y vừa có cái chung, vừa có cái riêng, là một kho lưu trữ tư liệu khoa học đáng tin cậy trong những bước tiếp theo.

Thành công biên soạn các cuốn lịch sử thuộc về toàn ngành, trong đó hàng đầu là lãnh đạo ngành các thời kỳ, nhóm tác giả có may mắn là người thể hiện. Nhóm tác giả các công trinh lịch sử y tế và quân y tuy đã hoàn thành nhiệm vụ được giao, nhưng vẫn cảm thấy cần phải làm việc hiệu quả hơn (trong khi tất cả đã được nghỉ hưu) nhằm thể hiện được phần nào công lao của các thế hệ cán bộ, nhân viên y, dược Việt Nam đối với đất nước, nhân dân và quân đội. Tháng 5-2008, nhóm tác giả này quyết định cho ra mắt trang blog quân dân y có tên miền vn.myblog.yahoo.com/quandany, tập trung giới thiệu trên mạng với hơn 200 bài viết về các nhân vật và sự kiện có ảnh hưởng tích cực đến sự nghiệp y tế nhằm bổ sung, lưu giữ lâu dài sử liệu. Sau 2 năm hoạt động, nhóm này đã cho ra mắt thêm trang web có tên truy cập www.quandany.com (WebQDY) nhằm mở rộng nội dung, nâng cao hiệu quả lịch sử, cùng đề cập một số lĩnh vực hiện đại về y học quân sự, y học thảm họa, y học môi trường… mà các cơ quan chức năng không hoặc chưa có điều kiện làm. Nhìn chung blog quân dân y và WebQDY là các trang thông tin nghiêm túc, đúng hướng, lành mạnh, thân thiện, đã và đang khiêm tốn đóng góp thêm công sức với cách làm của mình vào sự nghiệp y tế, theo tiêu chí từ truyền thống đi lên hiện đại, hiện đã giới thiệu trên mạng đủ 7 cuốn lịch sử và hàng trăm tin, bài về quân, dân y.

2. Mấy suy nghĩ về ngành Quân y phát triển trong thời kỳ đổi mới và hội nhập.

 Chương 12 kết thúc tập III Lịch sử Quân y Quân đội nhân dân Việt Nam 1945-1975 (xuất bản năm 1996, trang 576 bản typo), có lời gửi đến các thế hệ quân y tiếp theo: “Lịch sử đất nước, lịch sử quân đội đã chuyển sang một giai đoạn mới... Những thuận lợi mới đã xuất hiện và những thử thách mới của lịch sử đang đợi chờ. Nhiều thế hệ quân y sẽ nối tiếp sự nghiệp phục vụ và xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong những thời kỳ lịch sử tiếp theo với sức mạnh truyền thống và sức mạnh hiện đại của dân tộc, của quân đội và của ngành.

Lịch sử là nói về cái đã qua cho người đương đại đọc để từ truyền thống đi lên hiện đại. Vì hôm nay lại là quá khứ của ngày mai, những gì mà nó thừa hưởng từ quá khứ để có cái ngày hôm nay sẽ cản trở hay hậu thuẫn cho cái tạo lập ngày mai và cái ngày hôm nay đang diễn ra lại là di sản tinh thần và vật chất cho cái của ngày mai. Lịch sử là khách quan, là vận động trong không gian và thời gian xác định, vừa có tính biện chứng, vừa có tính lịch sử. Lịch sử dân tộc Việt Nam từng chứng minh rằng những thế hệ Việt Nam tiếp theo thường là tài trí hơn, bản lĩnh hơn những thế hệ đi trước, có như vậy non sông đất nước Việt Nam mới trường tồn và luôn luôn khởi sắc.

Các thế hệ quân y tiếp theo cũng như vậy, biết thừa kế và chọn lọc, biết từ truyền thống đi lên hiện đại như thế nào trong bối cảnh lịch sử mới”.

Trong những ngày này, đọc lại những gì đã viết cách đây 15 năm, suy ngẫm về sự nghiệp quân y trong thời kỳ đổi mới và hội nhập, những lời nhắn gửi trên đây vẫn còn mang tính thời sự. Cần phải làm gì và làm như thế nào là trách nhiệm và nghĩa vụ của các cơ quan và người hiện nay chịu trách nhiệm hoạch định chính sách, kế hoạch ngắn hạn và trung hạn của ngành. Những suy nghĩ dưới đây là từ những gì đã trải qua, có tham khảo thông tin cần thiết, chỉ mang tính thứ phát, gợi ý, tham khảo, biểu trưng và đại lược.

2.1. Thời cơ và thách thức:

Đất nước đổi mới đã được 20 năm, còn 10 năm để hoàn thành kế hoạch vĩ mô xây dựng Việt Nam, cơ bản thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Sau 20 năm phấn đấu, chỉ nhìn hẹp về ngành Quân y, thời cơ chung của đất nước đã tạo ra những thay đổi chất lượng, đưa thế và lực mọi mặt của ngành lên tầm cao mới: nhiều phương tiện chỉ huy, thông tin, tác nghiệp, trang thiết bị bảo vệ sức khỏe, khám chữa bệnh, cơ sở hạ tầng… đều được tăng cường đáng kể, làm thay đổi nhanh chóng diện mạo và nội dung thực chất của công tác bảo đảm quân y. Nguồn nhân lực các cấp đã có những chuyển biến chất lượng: đào tạo chính quy, thống nhất, trình độ và kỹ năng tác nghiệp được nâng cao và bắt đầu làm chủ nhiều thiết bị, thực hành nhiều kỹ thuật sử dụng công nghệ cao…, một số lĩnh vực đạt tầm phát triển của khu vực. Đây là cơ sở tinh thần và vật chật cực kỳ quan trọng cho bước phát triển tiếp theo. Cùng xu thế hội nhập chung của cả nước, quân y đã trở thành 1 trong 5 hướng phát triển ưu tiên được ghi nhận trong các cuộc họp khối ASEAN, ADMM+ năm 2010. Tuy nhiên, những thách thức rất to lớn từ di sản quá khứ vẫn còn đó, và đã xuất hiện những đặc điểm chưa từng gặp trong các thập kỷ trước đây.

Các thế hệ quân y trước đây chưa từng biết đến những thử thách mang tính đặc trưng của thời kỳ xây dựng công nghiệp hóa theo hướng hiện đại, trong bối cảnh thế giới đa cực, bùng nổ thông tin, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu trên quy mô từng châu lục và đại dương kéo theo nhiều bão, lụt… khó chủ động dự báo, giao thông phát triển làm lây lan các yếu tố độc hại trong cộng đồng. Mặt khác, hạ tầng cở sở còn hạn chế, tai nạn giao thông rất cao; các đại dịch xuất hiện với tần xuất cao và mang tính toàn cầu, các chủng vi sinh vật gây bệnh biến dị tạo ra những đột biến về lâm sàng và điều trị học; an ninh thực phẩm có nhiều đe dọa do chạy theo lợi nhuận trong các khâu gieo trồng, chăn nuôi, chế biến; dược phẩm có nguồn gốc hóa học bị lạm dụng, xa rời các dược phẩm có nguồn gốc thảo mộc thiên nhiên lành, thân thiện với người bệnh; kỹ năng chẩn đoán và điều trị gắn liền với thiết bị và phương tiện hiện đại, rất ít nhà lâm sàng còn nhớ đến triệu chứng học, bệnh viện và thầy thuốc nhanh chóng bó tay khi bị triệt tiêu điện năng. Những xung đột xã hội mang tính toàn cầu có thể xảy ra bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu. Nguy cơ khủng bố sinh học, hóa học, phóng xạ, vũ khí gây nổ… đang mang tính phổ quát trên nhiều nước… Tất cả tình hình đó dù tác động đơn độc hay cộng hưởng, đều hợp thành một áp lực thường trực rất nặng nề lên tất cả các cơ quan có chức năng bảo đảm xã hội mà hàng đầu là các cơ quan, cơ sở và nhân viên y tế, một trong những lực lượng ứng phó và giải quyết thách thức mang tính thời đại này. Đó là chưa kể khi có chiến tranh trực tiếp trên lãnh thổ, lãnh hải nước ta thì tổ chức và lực lượng này phải đủ sức chuyển sang trạng thái chiến tranh cả về thế và lực ngay trong thời bình.

2.2. Phương hướng và giải pháp tổng thể:

Đây là vấn đề chiến lược rất lớn phải trên dưới cùng giải quyết theo một lộ trình không dưới 10 năm. Mọi việc chỉ đạo phải từ cấp Nhà nước qua cấp Bộ Quốc phòng, cấp ngành làm công việc tham mưu trên mọi khía cạnh nhân văn xã hội, khoa học công nghệ liên ngành có liên quan đến sinh mệnh con người trong binh nghiệp, trong chiến đấu. Ngành Quân y nằm trong tổng hòa cần vụ phía sau, không phải là binh chủng chiến đấu, nhưng cũng không phải ngành cần vụ gia công đặt hàng, mà là ngành đặc thù về mối quan hệ trực tiếp giữa người với người, chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính hợp chuẩn đáp ứng chiến đấu về mặt nhân văn - sinh học (aptitude bio - humanitaire au combat) của các lực lượng vũ trang qua công tác giám định y khoa xác định, mà công tác này không một cơ quan chức năng nào thay thế được.

Ai cũng biết nhiệm vụ quyết định tổ chức, tổ chức quyết định cán bộ (nguồn nhân lực), nên việc đổi mới toàn diện trong ngành Quân y phải bắt đầu từ đổi mới nhiệm vụ, tổ chức và nguồn nhân lực. Thời cơ và thách thức đòi hỏi ngành Quân y phải đổi mới, trước hết là đổi mới nhiệm vụ và tổ chức. Từ thực tế và kinh nghiệm của nhiều quốc gia, nhiều quân đội, nhất là từ các nước công nghiệp phát triển mà ngành Quân y có lịch sử trên dưới 300 năm cho thấy phải một thời gian dài, ngành Quân y mới được các cơ quan lập pháp trao cho quyền tự chủ (autonomie). Nhiệm vụ và tổ chức của các ngành Quân y Pháp, Bỉ, Italia, Tây Ban Nha… là do Quốc hội các nước này hoạch định, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định quy định nhiệm vụ, tổ chức. Năm 1882, Quốc hội Pháp trao cho ngành Quân y Pháp quyền tự chủ kỹ thuật (indépendance technique), tổ chức nhiệm vụ quân y Pháp hiện nay được xác định theo các điều từ R.3233-1 đến R.3233-4 của Luật Quốc phòng và Nghị định của Thủ tướng Chính phủ ngày 3-7-2003. Vận dụng kinh nghiệm nước ngoài cần xuất phát từ kinh nghiệm và thực tế Việt Nam. Làm tham mưu cho Bộ Quốc phòng là chức năng của cơ quan và chỉ huy Cục Quân y. Đã đến lúc cần thiết thành lập một tổ chuyên trách nghiên cứu vấn đề này theo một đề cương xác định rõ mục tiêu, định hướng, giải pháp khả thi, thời gian hoàn thành từng bước, trình với lãnh đạo ngành và Hội đồng khoa học y học quân sự Bộ Quốc phòng xem xét, thông qua, báo cáo theo hệ thống lên cấp trên. Tổ chuyên trách cần có những thành viên có năng lực, còn tại chức hoặc đã nghỉ hưu, nhằm bổ sung kinh nghiệm, tri thức cho nhau.

Nguồn nhân lực có tầm quan trọng không kém việc xác định nhiệm vụ, vì làm gì cũng là do con người, vì con người. Nguồn nhân lực phải kèm theo phát triển khoa học và công nghệ, trình độ kỹ năng của cán bộ phải đủ sức phát triển khoa học và công nghệ y, dược trước những thách thức và đòi hỏi mới của thời đại. Trong nguồn nhân lực, không được quên phong cách lao động công nghiệp hiện đại, cách sống (lẽ sống và lối sống) hiện đại. Xem xét nguồn nhân lực không chỉ là xem xét tổng hòa các cá thể, mà phải xem xét từng tầng lớp cá thể. Không thể nào giải thích được hiện tượng một cán bộ y dược đương chức ngày nay mà dị ứng với hai công cụ tiếp cận và tiếp thu tri thức hiện đại: ngoại ngữ và tin học, đó là tự mình tước bỏ những báu vật thời đại trao cho thế hệ hôm nay, những báu vật mà cách đây 15-20 năm, những thế hệ đi trước chưa hề biết tới.

Tuy nhiên điều khó khăn lớn nhất trong mọi nơi mọi lúc, vẫn là điệp khúc muôn đời: cá nhân hoặc cộng đồng có đủ tâm và lực vượt lên chính mình hay không?

Thời gian không chờ ai, không ai tái tạo được thời gian, chỉ có những người hết lòng vì sự nghiệp y dược cao cả của nước nhà mới biết khẩn trương một cách thong thả, biết việc gì làm được hôm nay quyết không để đến ngày mai!

PGS. Đại tá Phạm Văn Hựu,

 nguyên chuyên viên tổ chức chỉ huy quân y

 




 TinTucMoi
Category
 
 Liên kết
 Tác giả - Tác phẩm

ArticleCategory
Skip Navigation Links.
 Số lượng người truy cập  

 

Copyright 2010 by Quân Dân Y. Được phát triển bởi Việt Khoa